Adalet Ne Demek Felsefe? Ya Da Benim Adalet Anlayışım: Çekirdek Soymakla İlgili

Şu hayatta bazen “Adalet ne demek felsefe?” diye sorarım, bir bakarım birileri benden ciddiyet bekliyor. Ama ben de diyorum ki: “Hayatımda hiç bir insan ‘Adalet’ diyerek çekirdek soyarken daha önce düşündü mü?” Çünkü bir çekirdeği soymanın adaleti yoksa, o zaman insanlık neye varacak?

Zaten adalet üzerine derin düşünmeye başlamamın sebebi de biraz böyle. Bazen arkadaş ortamında “Adalet ne demek felsefe?” diye sorduğumda birisinin hemen beni felsefi derinliklere sürüklemesini bekliyorum. Ama bir bakıyorum, ‘Adalet’ deyince kimse bir anda “Platon” ya da “Aristoteles” demiyor. Sadece herkes birden benimle dalga geçmeye başlıyor.

Adalet: Herkesin Düşüncesi Farklı

Bir gün arkadaşım, “Benimle adalet hakkında konuşur musun?” dedi. Ben de tabii ki, birkaç dakika düşünmeden, “Tabii ki konuşurum. Şu an kafamda konuyla ilgili ciddi bir felsefi çözümleme var” dedim. Sonra, birden ciddileşip, “Adalet, bir bakıma… herkesin hakkını eşit alması demektir, ama bana kalırsa… aslında herkesin birbirini çekirdek soyarak analiz etmesi gerek” dedim.

Arkadaşım anlamadı. “Çekirdek soymak ne alaka?” dedi. İyice içimi dökmek istedim. “Bak,” dedim, “Çekirdek soymak, hayatın en temel adalet testidir. Birine çekirdek verirken, onu hep eşit şekilde soymazsın, değil mi? Bazen daha kolay soyarsın, bazen çok zorlanırsın. Ve bir de, bazen çekirdek öyle bir yerde patlar ki, birinin cebine düşer, o da başka birinin ‘E, bu haksızlık’ diye bağırmasına yol açar.”

Biraz saçma, biraz da gerçek gibi, ama bazen felsefi düşünceler işte böyle başlar.

Adalet, Sonuçta Kimseye Tam Verilebilen Bir Şey mi?

Adaletin özünü bir türlü çözemedim. Ama “Adalet ne demek felsefe?” sorusu aklımı kurcalamaya devam ediyor. Herkesin farklı bir bakış açısı olduğunu görmek, insanı karmaşaya sürüklüyor. Mesela, bir arkadaşım var, her zaman “Adalet, her şeye rağmen bana tam olarak verilmelidir” der. Sonra ben de bir bakarım, o kişi, sabah kahvesini içerken benim hakkımı yemiştir! Adalet dediğin şey, biraz da o kahveyi paylaşabilmektir, değil mi?

İç Ses: Adalet Mi, Evet Ama Nasıl?

Şimdi ben de iç sesimle konuşuyorum. “Adalet ne demek felsefe?” diye kendime sorarken, aklıma bir de şu geldi: “Evet, adalet adalet… ama gerçekten, ben bazen felsefi derinliklere dalarken ne kadar adil oluyorum? Yani, bir konuda ne kadar tarafsız kalabilirim? Kendi düşüncelerimi tarafsız bir şekilde aktarabiliyor muyum? O an… o yüzden bazen çekirdek soyarken bile ne kadar dürüst olduğumu sorguluyorum.”

Tabii, o an bir yudum kahve içip iç sesimi susturuyorum. İç ses biraz fazla derinleşti.

Adaletin Bir Puanı Var mı?

Felsefi bir bakış açısıyla bakınca, adaletin bir puan sistemi olup olmadığını sorgulamak gerekiyor. Bunu, “İnsanın ne kadar adil olduğu” diye değil, “Çekirdek soyan adalet skoru” diye ele alalım.

Biri sana çekirdek verir, sen onu eşit mi soyarsın, yoksa biraz daha hızlı mı soyarsın? Ya da hani bazen çekirdeği kabuğundan sıyırırken birinin altına düşer ya, işte tam da o an, adalet sistemin test edilir.

“Adalet ne demek felsefe?” sorusunu sormak, aslında sadece adaletin ne olduğunu değil, adaletin insan ilişkilerindeki inceliklerini de sorgulamaktır. Bazen adaletin belirli sınırları vardır, bazen de sınırlar o kadar belirsizleşir ki, bir çekirdek soyma olayında bile kendimizi kaybederiz.

Adalet ve İroni

Felsefi bakış açısının biraz daha derinlemesine girmemi istiyorsanız, şu da var: Adaletin tanımını yaparken, genellikle her şeyin mantıklı olmasını bekliyoruz. Ama bazen adaletin en büyük düşmanı mantık oluyor. Çünkü bazı insanlar adalet diye bir şeyin olmadığını savunur. O zaman ben de onlara şöyle derim: “Ama sen çekirdek soyarken hep aynı yöntemi mi kullanıyorsun? Herkesin farklı davranabileceğini, çekirdek soyma şekillerine bakarak, adaletin ne olduğunu çözebileceğimizi düşünmüyor musun?” Tabii ki, kimse anlamaz.

Sonuç: Adaletin Ne Olduğu Herkesin Kendine Kalmış

Sonuç olarak, “Adalet ne demek felsefe?” sorusu, aslında basit bir şekilde yanıtlanabilir: “Adalet, her şeyin birbirine eşit dağıtılmasıdır.” Ama bu cümleyi her kişi farklı şekilde anlayabilir. Ve buna göre, bazıları çekirdek soyarken adaletin daha çok dikkat edilmesi gereken bir şey olduğunu savunur. Sonuçta, bazen sadece adaletin felsefi anlamıyla ilgilenmeyip, biraz da “Birlikte çekirdek soyarken, kimsenin altına düşmeden adil olmanın” değerini anlamak gerekir.